استان گیلان یکی از استانهای شمالی ایران به مرکزیت شهر رشت، و با مساحت ۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع میباشد. این استان در ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵۳ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه طول شرقی از نصف النهار قرار گرفتهاست.
درازای آن از شمال باختری به جنوب خاوری، ۲۳۵ کیلومتر و پهنای آن، از ۲۵ تا ۱۰۵ کیلومتر تغییر میکند. رشته کوههای البرز با ارتفاع متوسط ۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در باختر و جنوب گیلان کشیده شده و این منطقه جز از راه دره منجیل، راه زمینی دیگری به فلات ایران ندارد.کمترین فاصله کوه از دریای خزر (در بخش حویق از شهرستان تالش) نزدیک به ۳ کیلومتر و بیشترین فاصله آن از دریا (در امام زاده هاشم، مسیر جاده رشت- قزوین) حدود ۵۰ کیلومتر است.
این استان، از شمال به دریای خزر و کشورهای مستقل آسیای میانه، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استانهای زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود میگردد.
بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، تا پایان شهریور سال ۱۳۸۳، استان گیلان دارای ۱۶ شهرستان، ۴۸ شهر و ۴۳ بخش، ۱۰۹ دهستان و ۲۸۹۲ آبادی (۲۶۹۰ آبادی دارای سکنه و ۲۰۲ آبادی خالی از سکنه) میباشد.جمعیت این استان طبق آخرین سرشماری در سال 1385 خورشیدی حدود 2،600،000نفر بوده است.
فراوردههای کشاورزی استان گیلان
نامدارترین فراوردههای کشاورزی این استان برنج و چای و زیتون میباشند.
زبان گفتاری بیشینهٔ مردم این استان گیلکی است، در نواحی باختری و شمال باختری استان که تالشنشین است گویش تالشی، و در جنوب گیلان (به ویژه در شهرستان رودبار) که کردنشین است کردی و نیز لری و در ناحیههای دیلم نشین شهرستان رودبار دیلمی در کنار فارسی گپ زده میشوند. همچنین در برخی نواحی مانند آستارا و منجیل گویش ترکی (آذری) استفاده میشود.
زبان دیلمی
مهمترین زبانهای (گویشهای) رایج در گیلان عبارت از زبان تالشی، گیلکی و دیلمی است. که در این بخش به معرفی زبان مردم کوهستان جنوب گیلان، دیلمی پرداخته می شود.
نامهای مختلفی که بر آن نهادهاند:
-
دیلمی: که به اصالت این زبان بر میگردد. کل گسترده این زبان در زمانهای گذشته دروازه دیلم نامیده میشد که از کوه درفک تا کوههای بابل را در بر میگرفت. و در اصطلاح کنونی به این سرزمین که غالبا کوهستانی است، دیلمستان گفته میشود.
-
تاتی: این نام به غلط توسط ترکان وارد شدهاست.
-
زبان دیلمی از شمال تا سراوان رشت، از جنوب تا الموت قزوین، از شرق تا دیلمان، خورگام، اشکور و کوههای غرب مازندران و از غرب تا کوههای تالش گستردهاست. زبان دیلمی در مناطق دیلمان و اشکور به علت مراودات چندینساله مردم با مناطق جلگهای و گیلکنشین، لهجه گیلکی به خود گرفتهاست و همین مساله در مناطق دیلمنشین مازندران نیز به چشم میخورد. زبان واقعی و گویش درست و اصلی گیلکی فعلی در حال حاضر در کل صومعهسرا و انزلی و قسمتهایی از فومن و رشت صحبت میشود.
جاذبههای طبیعی
جاذبه های طبیعی گیلان را میتوان به پنج بخش تقسیم کرد: ۱. سواحل دریا: شهرهای آستارا، بندر انزلی و کیانشهر مستقیماً در کنار دریا قرار دارند. سواحل دریا در استان گیلان به ۲۲ کیلومتر می رسد ۲. تالابها و دریاچهها: تالاب انزلی از جمله زیباترین مناظر آبی گیلان است. در داخل تالاب، جزایر زیبایی وجود دارد.در جنوب شهر آستارا نیز یکی از دریاچه های زیبای ساحلی گیلان در مساحتی کوچک قرار دارد.دریاچه اصلی سد سفیدرود که در دره های جنوبی و غربی شهر منجیل تشکیل شدهاست، نخستین منظره آبی برای مسافرینی است که از جاده قزوین وارد گیلان می شوند.۳.رودها :بستر رودهای گیلان عمدتاً در مسیر دره های کوهستانی و کوهپایه ای که از جنگل های سرسبز و انبوه پوشیده شدهاند قرار گرفتهاست. ۴.آب های معدنی: چشمه ی آب گاز سنگرود؛ در روستای سنگرود از توابع دهستان عمارلو شهرستان رودبار قرار دارد. چشمه کلشتر منجیل ؛ این چشمه حدود یک کیلومتر پایین تر از سد سفیدرود در فاصله پانصدمتری جاده اصلی قزوین به رشت قرار دارد. چشمه آب معدنی ماسوله ؛ در ابتدای ورودی شهر تاریخی ماسوله در کنار پارک شهر قرار دارد. چشمه چشماگل ؛ در روستای طالم از توابع سنگر قرار دارد. چشمه ماستخور؛ در روستای ماستخور نزدیک رودبار در جبهه غربی سد منجیل قرار دارد. چشمه آب معدنی سجیران ؛ در اشکور بالا، نزدیکی روستای سجیران واقع است.۵.جنگلها: جنگل های سراوان - نزدیک رشت – جنگل های تالش، جنگل های لاهیجان و جنگل های دیلمان از جمله جنگل های زیبا و دیدنی گیلان است
ییلاقها
مناطق ییلاقی گیلان که در حال حاضر مورد استفاده قرار می گیرد عبارت اند از:
نواحی ییلاقی جواهر دشت؛ در ارتفاعات شرق گیلان قرار دارد و ییلاقِ نواحی چابکسر ، قاسم آباد ، واجارگاه و رحیم آباد به شمار می روند.
ییلاق های واقع در مسیر دره رودخانه پل رود؛ دره بسیار زیبای پل رود، پس از گذشت از روستای دیماین به نواحی ییلاقی این ناحیه می رسد. دره پل رود به دو شاخه تقسیم می شود و هر یک به ییلاق های واقع در مسیر خود می رسد.
ییلاق های دیلمان و اسپیلی؛ ییلاق های این ناحیه، هم از نظر چشم انداز و هم از نظر آثار تاریخی و فرهنگی دارای اهمیت بسیار است.
ییلاق های نواحی رودبار ؛ این ییلاقها را می توان به دو قسمت تقسیم کرد: نخست ییلاق های واقع در شرق سفیدرود که عمدتاً در عمارلو، توتکابن و پره سر قرار دارند.
ییلاق های تالش و آستارا ؛ ماسوله جنوبی ترین ییلاق تالش است و پس از آن ییلاق های ماسال و شاندرمن قرار دارند. ییلاق «تالش دولاب»، ییلاق «مریان»، ییلاق «سوباتان» در این منطقه، از این زمرهاند. شهر آستارا، از طریق گردنه حیران به نواحی ییلاقی آستارا مربوط می شود.
طبیعت گیلان